Anton Çefa, flatrime poetike në kohë
nga Fatmir Terziu
Perceptimi gjeometrik i hapësirës Perceptimi gjeometrik i hapësirës së prodhuar si produkt i ndjesisë dhe reçencës mendore, jo pak herë ka qenë dhe mbetet një postulat indjeshëm poetik. Në këtë perceptim gjeometrik frymëzimi i autorit Anton Çefaj, shihet si një sferë më vete. Them kështu pasi mjaft krijime të tij ngjajnë me traditën e krijimtarisë poetike bashkëkohore, por që në thelb kanë gjuhën popullore dhe të folurën e thjeshtë. Poezi si grupi i poezive nën titullin “Tubëz lirike” natyrshëm flasin për një gërshetim të tillë dhe një frymëzim që autori gjen në këtë perceptim. Hapësira, pikëlidhja, trysnia përditësore, argumenti dhe koha janë elemëntë që vijnë si një bosht tematik në këtë perceptim gjeometrik.
Larmia fakt-detajNë larminë fakt-detaj, ku “etja për nji delir të blertë” vjen si një model në këtë perceptim, natyrshëm kalon në disa hapësira poetike të shkelura e të pashkelura më parë. Në pamje të parë, dhe pikërisht nga gjuha këto poezi ngjajnë me një ‘juctapozicion’ thurës dhe tematik të mbrusur nga krijimtaria e hershme shqiptare, sidomos tipikja e zonës ku autori ka jetuar dhe punuar për një kohë të gjatë. Por në pamjen kryesore dhe në atë që vjen si shkak dytësor më pas, figuracioni është kryengrytës dhe shënon diferencën ose tiparin veçues. Autori ka një lajtmotiv frymëzues të lidhur në mjedisin e ajpekteve jetike, nëse na lejohet të shprehemi për figuracionin që ai e shkëput për të baraspeshuar ‘vegime të ylberta mallesh’ duke sfiduar ‘me duer të brishta’ pikërisht atë veprim që ne e shijojmë teksa ‘teksa engjuj me brerore drite zbresin’.
Në këtë perceptim unë e lexoj ngjashëm autorin. Poezinë e tij e shoh si një akt mitik dhe si një alteracion kohësh, vendesh dhe aspektesh të ndërlidhura me njëra-tjetrën. Këtu kjo ndërlidhje gërshetohet edhe me sintaksën poetike që siglohet nën peshë fjalish poetike të sistemuara bukur. Poetika e Çefajt natyrshëm në këtë ndërlidhje funksionon si një etje, tamam siç edhe vetë autori poetikisht e shpreh: “Etja më merr për nji delir të blertë”.
Duke parë ndërlidhjen funksionuese në detaj, bie në sy edhe koloriti poetik. Ky kolorit shpeshherë merr pamjen e tij reale dhe shpesh ngjyrohet me nocione të përafërta. Përshembul ‘delir i blertë’ është një përdorim i tillë. Në anën tjetër koloriti poetik i autorit fsheh disi ngjyrimin real për të stigmuar me figuracion, si ‘mendimi n’ballë’, ‘fjala n’buzë’, ‘dritë që troket’ etj, ku ngjyra reale nuk është vënë në pah, por ngjyrimi figurative kryen rolin kryesor.
Jashtë perceptimitPoezia e Çefajt ka edhe një arsye tjetër të shikohet më shkoqur. Arsyeja që lidhet me këtë fakt është tematika e saj. Ajo pasqyron atmosferën e situatave të mbrujtura me pastërti në mendjen e autorit. Këtu spikat bukuria e dhënies së mesazhit. Ai nuk lexohet gëlltimsi, por fiksohet lehtë. Në leximin e kësaj poezie, natyrshëm duhet njohuri. Poezia “Je nji trëndafil” bie në sy dukshëm në këtë domosdoshmëri njohurie. Në vargun e parë, krahasimi me vargun e Sadiut të shpie gjetkë. Dhe këtu nis udhëtimi imagjinar i mendimit. Këtu njohuria për vargun e Sadiut të kërkon njohuri dhe kërkim të avancuar. Pastaj përdorimi i fjalës së rradhë shqipe, të cilën e ndeshim jo rradhë tek poezia e autorëve, Tufa, Zekthi, Lleshanaku apo edhe ndonjë tjetër, natyrshëm e çon këtë poezi të Çefajt në një shtrat tipik bashkëkohor të ushqyer nga fizionomia poetike e traditës.
“Je nji trëndafil
Që ke mbi në zagnat e gjakut tim,
Si nji varg i Sadiut.”
_____________________________________
ANTON ÇEFA
Poezi
Trokitje drite
Kjo asht dhoma
Ku u fute nji ditë në jetën time
Me do trokitje drite.
M’qe ngri mendimi n’ballë
E fjala n’buzë.
Emni yt
Dritë që troket
Deri në të sosun të stinëve.
I tejdukshëm
I tejdukshëm shikimi yt
Kah rrëzon nji kand ndriçimi
Të dhimbjes sonë
Përskaj nji kohe që kaluem dikur.
I tejdukshëm dëshiri im
E duert tua të zbehta
Që dridhen si flakëz qiri.
E tejdukshme kjo dhomë e zbrazët
E fjala
E fryma
E shpirtnat tonë të tejdukshëm.
Prehje
Po prehem në kolltukun e zvërdhamë
Të mungesës sate.
Hije e dridhshme lamtumire
E varun diku në gjysmë erresirën e dhomës,
Ikja jote.
Aroma e trupit tand erë mersine,
Riti i lashtë i puthjeve që s’e tret koha,
Moria e fjalëve pa mbarim
E gjurmët e kambëve lakuriqe
Mbi qylymin e blertë të kujtesës
Prehen me mue
Në kolltukun e zvërdhamë të mungesës sate.
Ma e dhimbshme ikja jote
Në pohimin e vështirë:
Çdo gja në këtë jetë asht ikje.
E pakapshme
(një kokete)
E pakapshme,
Delir që flirton me veten
E vetes i mungon.
Të kënaqë prania e shikimeve lakmuese
Që vuejnë bardhësinë verbuese
E lakimet e epuna të shtatit tand të hajthëm.
Nji gjysmë buzëqeshje çelun n’ironi
Të ngjitet deri në ballë, ndër sy,
Të zbret kudo, në gji, ma poshtë,
Deri ndër gishta të kambëve.
E pakapshme,
Delir që flirton me veten
E vetes i mungon.
Comments for "Anton Çefa, flatrime poetike... | Anton Çefa na nxjerre mallin e asaj letersie qe u nderpre..."deri ne gishta te kambeve". Na ndihmon, nese deshirojme, te behemi lexues te Atyre qe tashme po i levdojme pa arritur t'ua kuptojme e shijojme te shkruarat. Dhe "...deri në palcën e brengës/më therin gjembat tuej...", na kujton se arti nuk ka varr: veç simbolikisht prehet ne nje truall ku pritet te mbije serish! Me kushtin qe nderkohe te jete duke dalë prej vetes edhe Lexuesi. Faruk Myrtaj |
- 9/12/2008
